Türkiye için tarihte bugün - 3 Mart

Olaylar

1. 1994

   TBMM Genel Kurulu, DEP'li Selim Sadak ve RP'den istifa eden İstanbul Bağımsız Milletvekili Hasan Mezarcı'nın dokunulmazlığını kaldırdı.

   

   Selim Sadak, Kürt asıllı Türk politikacı.

   Vikipedi'de oku: Selim Sadak

2. 1993

   Tarihi Baruthane binası, "Ataköy Yunus Emre Kültür ve Sanat Merkezi" adıyla hizmete açıldı.

   Baruthane barut üretilen veya depolanan yere verilen isimdir. Baruthaneler devletlerin ithal baruttan bağımsız olmasını sağladığından, ateşli silahların önem kazanmaya başladığı 14. asırdan itibaren devletlerin önem verdiği tesisler olmuşlardır.

   Vikipedi'de oku: Baruthane

3. 1992

   Zonguldak Kozlu'da grizu faciası; 127 kişi öldü, 147 kişiden umut kesildi. Müfettişlerin hazırladığı raporda işverenin birçok teknik konuda ihmalkar ve sorumsuz davrandığı belgelendi.

   

   Kozlu, Türkiye'nin Zonguldak ilinin bir ilçesi. 12 Kasım 2012'de TBMM'de kabul edilen 6360 sayılı kanun sonucu ilçe olmuştur. Kömür yatakları bulunan ilçenin toplam nüfusu 2020 sayımlarına göre 46.661 kişidir. İlçenin yüzölçümü 177 km²dir.

   Vikipedi'de oku: Kozlu

4. 1989

   İstanbul'da Kadıköy Hal Binası dönüştürülerek, Haldun Taner Tiyatrosu açıldı.

   

   Haldun Taner, Türk öykü, tiyatro ve kabare yazarı, öğretim üyesi ve gazetecidir. Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının önde gelen yazarlarından biridir. Türkiye'de epik tiyatro türü ve kabare tiyatrosunun öncüsüdür.

   Vikipedi'de oku: Haldun Taner

5. 1989

   Süleymaniye Camii'nde bir grup, tekbir getirerek "Salman Rüşdi'ye ölüm" sloganlarıyla protesto gösterisi yaptı.

   

   Sir Selman Rüşdi, Hint asıllı Britanyalı-Amerikalı yazar ve romancıdır.

   Süleymaniye Camii, İstanbul'un Üçüncü Tepesi üzerinde yer alan bir Osmanlı imparatorluk camisidir. Kanuni Sultan Süleyman'ın emriyle inşa edilen cami, imparatorluk baş mimarı Mimar Sinan tarafından tasarlandı. Bir yazıtta, yapının temelinin 1550'de atıldığı ve 1557'de açılışının yapıldığı belirtilmektedir; ancak külliyenin inşaatı muhtemelen bu tarihten birkaç yıl sonrasına kadar sürdü.

   Vikipedi'de oku: Selman Rüşdi · Süleymaniye Camii

6. 1974

   Türk Hava Yolları'nın DC-10 tipi 'Ankara' yolcu uçağı, Paris'te Orly Havalimanı yakınlarında düştü. Bu tarihe kadar dünya sivil havacılık tarihinde gerçekleşen en büyük kazada, 346 kişi öldü.

   

   McDonnell Douglas DC-10 Üç motorlu, orta ve uzun mesafeler için tasarlanmış, geniş gövdeli uçak. İki motor kanatlarda yer alırken üçüncü motor kuyrukta, dikey stabilizatörün altına yerleştirilmiştir.

   Vikipedi'de oku: McDonnell Douglas DC-10

7. 1973

   Millî Güven Partisi, Cumhuriyetçi Parti ve Bağımsızlar, Cumhuriyetçi Güven Partisi'ni kurdular. Turhan Feyzioğlu Genel Başkan seçildi.

   Cumhuriyetçi Parti, kısaltması ile GOP, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki iki büyük çağdaş siyasi partiden biridir. Demokrat Parti'nin ana siyasi rakibi olarak 1850'lerin ortalarında ortaya çıktı.

   Vikipedi'de oku: Cumhuriyetçi Parti (Amerika Birleşik Devletleri)

8. 1971

   Ankara'da 300 subaya hitaben bir konuşma yapan Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç, "Gereken, gerektiği zaman yapılacaktır" dedi.

   

   Memduh Tağmaç Türk asker. Türk Silahlı Kuvvetlerinin 14. Genelkurmay Başkanı.

   Vikipedi'de oku: Memduh Tağmaç

9. 1954

   İstanbul Belediyesi ile Hazine arasında ihtilaf konusu olan Çırağan Sarayı, bir kanunla İstanbul Belediyesi'ne devredildi. Çırağan Sarayı enkazı, 1955 yılı sonuna kadar otel haline getirilecek.

   

   Çırağan Sarayı, İstanbul'un Beşiktaş ilçesinde, Çırağan Caddesi üzerinde bulunan tarihi saray.

   İstanbul Büyükşehir Belediyesi veya kısaca İBB, İstanbul ilinin belediye işlerinden sorumlu devlet kurumudur. Kırım Savaşı sonrasında Avrupa ülkeleri ile ilişkilerin artması ve devlet kurumlarının batı ülkelerine benzetilmeye çalışması sonrasında, 1855 tarihli Bâb-ı Âli kararıyla İhtisap Nezareti'nin kaldırılması sonucunda kurulmuştur.

   Vikipedi'de oku: Çırağan Sarayı · İstanbul Büyükşehir Belediyesi

10. 1952

    Erzurum'un Pasinler İlçesi'nde meydana gelen Richter ölçeğiyle 5,6 şiddetindeki deprem, can ve mal kaybına yol açtı. 133 kişi öldü, 262 kişi de yaralandı.

    

    Pasinler, Erzurum ilinin bir ilçesi ve bu ilçenin idari merkezidir.

    Richter ölçeği ya da yerel magnitüd ölçeği, sismolojide kullanılan, dünya genelinde meydana gelen depremlerin aletsel büyüklüklerini ve sarsıntı oranını belirleyen ve sınıflara ayıran uluslararası ölçüm birimidir. Günümüzde, özellikle büyük ölçekli depremlerde, moment magnitüd ölçeği, Richter'in (Rihter) yerini almıştır.

    Vikipedi'de oku: Pasinler · Richter ölçeği

11. 1952

    İslam Demokrat Partisi, Mahkeme kararıyla kapatıldı. Genel Başkan Cevat Rıfat Atilhan ve 15 kurucu üye hakkında soruşturma açıldı.

    İslam Demokrat Partisi, Türk siyasal partisi. 1951'de antisemitist kimliğiyle tanınan yazar ve siyasetçi Cevat Rıfat Atilhan tarafından kurulmuş, ertesi yıl Malatya'da Ahmet Emin Yalman'a düzenlenen suikastla ilgili görülüp dini siyasete alet ettiği iddiasıyla kapatılmıştır.

    Vikipedi'de oku: İslam Demokrat Partisi

12. 1942

    Türk Ressamlar Cemiyeti İstanbul'da kuruldu. Güzel Sanatlar Birliği'nden İbrahim Çallı, D Grubu'ndan Halil Dikmen, Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği'nden Mahmut Cuda ve bağımsız sanatçılardan Hamit Görele tarafından kurulan Cemiyet, büyük ilgi gördü ve daha kuruluş evresinde üye sayısı 70'e ulaştı.

    Güzel Sanatlar Birliği İstanbullu sanatçıların 1909 yılında kurdukları bir örgütlenmedir. Mimarlık bölümüne ek olarak diğer sanat dalları da mevcut idi.

    Vikipedi'de oku: Güzel Sanatlar Birliği

13. 1931

    İstanbul'da toplanan Berberler Kongresi'nde, berber dükkânlarının Cuma günleri tatil edilmesi kararlaştırıldı.

14. 1925

    Şeyh Said ayaklanmasının büyümesini önlemek için, Takrir-i Sükun Kanunu kabul edildi; İstiklal Mahkemeleri kuruldu.

    

    Şeyh Said İsyanı, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde merkezî yönetime karşı girişilen, geniş çaplı, Kürt ve Zaza aşiretlerin ve İngilizlerin destek verdiği Kürt milliyetçisi ve hilâfet taraftarı ayaklanma.

    Vikipedi'de oku: Şeyh Said İsyanı

15. 1924

    Halifeliğin kaldırılması ve Osmanlı Hanedanı mensuplarının Türkiye dışına çıkarılmasına ilişkin yasa kabul edildi. Tevhîd-i Tedrîsât Kanunu çıkarıldı. Şer'iye ve Evkaf ve Harbiye Bakanlıkları kaldırıldı. Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu. Genelkurmay Başkanlığı oluşturuldu ve Hükûmet'ten ayrıldı.

    

    Tevhîd-i Tedrîsât Kanunu, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 3 Mart 1924 tarih ve 430 Kanun Numarası ile kabul edilmiş olan ve ülkedeki bütün eğitim kurumlarının Maarif Vekâleti'ne bağlanmasını öngören yasadır.

    Vikipedi'de oku: Tevhîd-i Tedrîsât Kanunu

16. 1923

    Bölgedeki denetimini kaybetmek istemeyen Birleşik Krallık, Irak'ın Güneyinde Kürdistan Krallığı'nı kuran Şeyh Mahmut Berzenci güçlerine saldırdı. Kraliyet Hava Kuvvetleri'nin başlattığı saldırılarda, Süleymaniye ve çevresindeki Kürt köyleri bombalandı ve 10000 kişi öldü. Yaşanan bu olay üzerine Şeyh Mahmut Berzenci hareketi 1924 yılında yenildi. 24 Temmuz 1924 tarihinde ise, kesin olarak Birleşik Krallık Mezopotamya Mandası'na bağlandı.

    

    Kürdistan Krallığı, Süleymaniye'de kurulmuş kısa ömürlü ve tek taraflı bağımsızlık ilan etmiş krallık.

    Vikipedi'de oku: Kürdistan Krallığı

17. 1903

    Beşiktaş Jimnastik Kulübü kuruldu.

    

    Beşiktaş Jimnastik Kulübü, 1903 yılında İstanbul'da kurulan spor kulübüdür. Beşiktaş Bereket Jimnastik Kulübü adıyla kurulan kulüp, 26 Ocak 1911 tarihinde Beyoğlu Mutasarrıfı Muhittin Bey'in teşvikiyle Beşiktaş Osmanlı Jimnastik Kulübü, adıyla tescil edilen ilk Türk spor kulübü oldu.

    Vikipedi'de oku: Beşiktaş JK

18. 1878

    Osmanlı Devleti ile Rusya arasında, Ayastefanos Antlaşması imzalandı. Bulgaristan özerkliğini ilan etti.

    

    Ayastefanos Antlaşması, 93 Harbi sonunda imzalanan ateşkes ve barış antlaşmasıdır.

    Vikipedi'de oku: Ayastefanos Antlaşması

Doğumlar

• 1994 Erdi Gülaslan, Türk basketbolcu
• 1986 Mehmet Topal, Türk futbolcu
• 1986 Sibel Özkan, Türk halterci
• 1977 Berkun Oya, Türk tiyatrocu
• 1973 Killa Hakan, Türk Gangsta Rap sanatçısı ve söz yazarı
• 1966 Şahap Sayılgan, Türk sinema ve dizi oyuncusu
• 1964 Cem Davran, Türk oyuncu
• 1963 Hamdi Akın İpek, Türk iş insanı
• 1963 Naci Taşdöğen, Türk sinema, dizi ve tiyatro oyuncusu
• 1961 Safiye Soyman, Türk şarkıcı
• 1961 Ümit Özdağ, Türk akademisyen, siyasetçi ve yazar
• 1958 Mustafa Pehlivanoğlu, Türk ülkücü (12 Eylül Darbesi'nden sonra idam edilen ilk ülkücü) (ö. 1980)
• 1954 Ali Ağaoğlu, Türk müteahhit ve iş insanı
• 1867 Adday Şer, Asur kökenli, Siirt Keldani Katolik Kilisesi başpiskoposu (ö. 1915)

Ölümler

• 2022 Şenol Birol, Türk eski millî futbolcu ve teknik direktör (d. 1936)
• 2022 Hüseyin Elmalıpınar, Türk oyuncu (d. 1971)
• 2016 Ahmet Oktay, Türk şair, yazar ve gazeteci (d. 1933)
• 2014 Altan Günbay, Türk sinema sanatçısı (d. 1931)
• 2013 Müslüm Gürses, Türk şarkıcı ve oyuncu (d. 1953)
• 2011 Ümran Baradan, Türk resim ve seramik sanatçısı (d. 1945)
• 2009 Yusuf Hayaloğlu, Türk şair (d. 1953)
• 2006 Tunç Yalman, Türk oyuncu (d. 1925)
• 2001 Ruhi Sarıalp, Türk atlet (d. 1924)
• 1995 Mustafa Irgat, Türk şair ve ressam (d. 1950)
• 1994 Bilge Olgaç, Türk sinema yönetmeni ve senarist (ilk ve en çok film çeken kadın yönetmen) (d. 1940)
• 1991 İmran Aydın, Türk politik aktivist ve Türkiye Devrimci Komünist Partisi üyesi (d. 1963)
• 1980 Tayfur Sökmen, Türk politikacı ve Hatay Devleti Cumhurbaşkanı (d. 1891)
• 1941 Savarş Boğos Karakaş, Türkiye Ermenisi tiyatro oyuncusu ve rejisör (d. 1874)

Bayramlar ve özel günler

• Erzurum'un Aşkale ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu (1918)
• Erzurum'un Pazaryolu ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu (1918)