Türkiye için tarihte bugün - 5 Eylül

Olaylar

1. 2012

   Afyonkarahisar'da bulunan askeri depoda meydana gelen patlamada, 25 asker öldü.

   

   Afyonkarahisar veya eski ve halk arasındaki ismiyle Afyon, Türkiye'nin Afyonkarahisar ilinin merkezi olan şehirdir. Mermercilik, termal turizmi ve gastronomi sektörlerinde Türkiye içinde ve uluslararası alanda isim yapmıştır. Şehrin Afyon olan ismi, 2005 yılında Afyonkarahisar olarak değiştirilmiştir.

   Vikipedi'de oku: Afyonkarahisar

2. 1973

   Devlet Film Arşivi'nde yangın çıktı; Atatürk'ün tek kopyalı filmleri yandı.

3. 1963

   20-21 Mayıs'ta askeri darbe girişiminde bulunan Albay Talat Aydemir, Ankara 1 Numaralı Sıkıyönetim Mahkemesi'nce idama mahkûm edildi.

   20 Mayıs 1963 Ayaklanması veya 20 Mayıs 1963 darbe teşebbüsü, Kara Harp Okulu Komutanı Kurmay Albay Talat Aydemir ve arkadaşlarının 27 Mayıs 1960 Darbesi'nde yer alan subayların tasfiyesine karşı başlatılan ve Talat Aydemir'in geri adım atmasıyla sona eren 22 Şubat 1962 Ayaklanması'nın devamıdır.

   Vikipedi'de oku: 20 Mayıs 1963 Ayaklanması

4. 1955

   İstanbul Sultanahmet'te yeni Adliye Sarayı hizmete açıldı.

   

   Sultanahmet Meydanı, İstanbul'un Fatih ilçesinin Binbirdirek mahallesinde bulunan tarihî bir meydan. Bizans İmparatorluğu döneminde Konstantinopolis'teki adı Hipodrom, Osmanlı İmparatorluğu zamanında ise Atmeydanı olarak adlandırıldı. Şehrin en önemli meydanlarından birisi olan alanın içerisinde Roma sirki, bugün Sultanahmet Camiinin olduğu noktada ise Büyük Saray bulunmaktaydı.

   Vikipedi'de oku: Sultanahmet Meydanı

5. 1945

   Türkiye'de çok partili döneme geçişin ilk partisi olan Millî Kalkınma Partisi kuruldu.

   

   Türkiye'de çok partili dönem, 1945 yılında Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) dışında ikinci bir partinin - Nuri Demirağ liderliğindeki Millî Kalkınma Partisi (MKP) - kurularak 1946 genel seçimlerine çok partili sistemle gidilmesi ile başlamıştır. Cumhuriyette çok partili hayat bundan önce Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Serbest Cumhuriyet Fırkası ile başlamış lakin bu partilerin ömürleri çok kısa olmuştur.

   Vikipedi'de oku: Türkiye'de çok partili dönem

6. 1938

   Atatürk, vasiyetnamesini yazdırdı. Vasiyet, Ankara 3. Sulh Hukuk Hakimi Osman Selçuk Selçuk tarafından 28 Kasım 1938'de açıldı.

7. 1930

   Serbest Cumhuriyet Fırkası lideri Fethi Bey'in 4 Eylül'de İzmir'e gelişinden sonra, bazı kişiler gösteri yaparak Cumhuriyet Halk Fırkası binasını ve Anadolu gazetesi idarehanesini taşladılar.

   

   Serbest Cumhuriyet Fırkası ya da resmî kısaltmasıyla SCF, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'ün isteği üzerine Ali Fethi Okyar tarafından kurulan bir siyasi partiydi.

   Vikipedi'de oku: Serbest Cumhuriyet Fırkası

8. 1922

   Türk Kurtuluş Savaşı: Türk Ordusu, Yunan İşgali altındaki Nazilli, Alaşehir ve Susurluk'a girdi.

   

   Nazilli, Ege Bölgesi'nde Aydın ilinin en büyük nüfusa sahip olan ikinci ilçesidir. Aydın-Denizli karayolu, İzmir-Denizli demiryolu üzerinde; Efeler ilçesine 45 km, Denizli'ye 81 km uzaklıkta bulunmaktadır. İlçenin yüzölçümü 691 km²dir. Nazilli ilçesinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 77 metredir. Nazilli'nin nüfusu 2024 ADNKS verilerine göre 162.041'dir.

   Vikipedi'de oku: Nazilli

9. 1920

   II. Yozgat Ayaklanması başladı.

   

   Yozgat Ayaklanması veya Çapanoğlu Ayaklanması, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Hürriyet ve İtilaf reisi Çapanoğlu Edip Bey ve kardeşi Celâl Bey tarafından Yozgat ve yöresinde çıkarılan Ankara Hükûmeti'ne karşı bir ayaklanmadır.

   Vikipedi'de oku: Yozgat Ayaklanması

10. 1839

    Çin'le İngiltere arasındaki I. Afyon Savaşı başladı.

    

    Afyon Savaşı, 19. yüzyıl ortalarında yapılan ve Batılı devletlerin Çin'de ticaret ayrıcalıkları kazanmalarıyla sonuçlanan savaş.

    Vikipedi'de oku: I. Afyon Savaşı

11. 1795

    ABD ile Osmanlı İmparatorluğu arasında, ABD'yi yıllık vergiye bağlayan ABD - Osmanlı Sözleşmesi imzalandı.

    

    Trablus Antlaşması veya ABD - Osmanlı Sözleşmesi, 4 Kasım 1796 tarihinde ABD ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanan yardımlaşma ve ticaret antlaşmasıdır.

    Vikipedi'de oku: Trablus Antlaşması

12. 1669

    Girit, Osmanlı İmparatorluğu'nca ilhak edildi.

    

    İlhak etme, bir devletin topraklarının başka bir devlet tarafından zorla alınmasına ilişkin idari eylem ve uluslararası hukuk kavramıdır. Genellikle yasa dışı bir eylem olarak kabul edilen ilhak, tek taraflı bir eylem olduğu için toprakların antlaşmalar yolu ile devredilmesi veya satılmasından farklıdır ve genellikle bir bölgenin askeri işgalinden sonra gerçekleşir. İlhakın meşruiyeti, diğer ülkeler ve hükûmetlerarası kuruluşlar tarafından genel kabul görüp görmediğine bağlıdır.

    Vikipedi'de oku: İlhak

Doğumlar

• 1991 Zeki Yavru, Türk futbolcu
• 1988 Nuri Şahin, Türk teknik direktör ve eski millî futbolcu
• 1987 Yakup Bugun, Türk futbolcu
• 1984 Eylem Kızıl, Kıbrıs Türkü şarkıcı ve şarkı sözü yazarı
• 1984 Arif Çoban, Türk eski futbolcu
• 1983 Fatih Takmaklı, Türk yazar ve iş adamı
• 1982 Emrullah Kokoç, Türk futbolcu
• 1978 Ceyda Bölünmez Çankırı, Türk siyasetçi
• 1977 Evrim Doğan, Türk oyuncu
• 1973 Kaan Tangöze, Türk müzisyen ve Duman müzik grubunun solisti
• 1973 Nedim Akbulut, Türk futbolcu ve teknik direktör
• 1970 Lütfiye Selva Çam, Türk mühendis ve siyasetçi
• 1967 Salih Kenan Şahin, Türk siyasetçi ve tıp doktoru
• 1965 Nergis Çorakçı, Türk sinema sanatçısı
• 1959 Hüseyin Gelis, Türk iş adamı ve Siemens Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO'su
• 1958 Tacim Çiçek, Türk şair, eleştirmen ve yazar
• 1956 Samet Aybaba, Türk eski futbolcu ve teknik direktör
• 1952 Kemal Yalçın, Türk yazar ve edebiyatçı
• 1948 İsmail Arca, Türk eski millî futbolcu
• 1945 Okan Ersoy, Türk kuantum optiği, lazerler, sinyal işleme ve görüntü işleme konularında uzmanlaşmış bilim adamı
• 1943 Cengiz Kocatoros, Türk eski futbolcu (ö. 1985)
• 1943 Mehmet Eymür, Türk istihbaratçı (ö. 2024)
• 1930 Nedret Güvenç, Türk oyuncu, yönetmen, seslendirme sanatçısı ve yazar (ö. 2021)
• 1921 Nazife Güran, Türk besteci (ö. 1993)
• 1915 Emel Korutürk, Türk ressam ve Türkiye Cumhuriyeti'nin 6. cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün eşi (ö. 2013)

Ölümler

• 2026 Serhat Mustafa Kılıç, Türk oyuncu ve şarkıcı (d. 1975)
• 2023 Mehmet Ulay, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (d. 1942)
• 2020 Erbil Tuşalp, Türk gazeteci ve yazar (d. 1945)
• 2012 Ediz Bahtiyaroğlu, Türk-Boşnak millî futbolcu (d. 1986)
• 1993 Samim Kocagöz, Türk yazar (d. 1916)
• 1991 Fahrelnissa Zeid, Türk ressam (d. 1901)